Hoe stel je scherp op de ogen?
30 januari 2022 
11 min. leestijd

Hoe stel je scherp op de ogen?

De volgende uitspraak ken je vast wel: "De ogen zijn de spiegels van de ziel." Via de ogen kun je - intuïtief - veel opmaken over iemands gemoedstoestand of persoonlijkheid. Dat geldt ook zeker voor portretfotografie. Daarom is het scherpstellen op de ogen (in ieder geval op één oog) oh zo belangrijk bij portretfoto's. Als de ogen namelijk niet in focus zijn - oftewel, onscherp - dan verliest het portret zijn kracht. Een uitzondering is natuurlijk een portret waarbij bewust (bewegings)onscherpte is gebruikt, zoals dit prachtige portret door Bastiaan Woudt.

portretfoto Sam close-upSam, 2019

[[showindex]]

Enkele richtlijnen over ogen scherpstellen:

1. "Hoe kleiner het oog in beeld, hoe moeilijker het scherpstellen is"

De ogen van Sam zijn in dit 'ten voeten uit' portret visueel heel klein in beeld. Of je nou handmatig of autofocus gebruikt, het zal moeilijker zijn voor jou of je camera op een van de ogen scherp te stellen.


Sam, 2019


Bij een close-up is dat vanzelfsprekend veel makkelijker, en helemaal als je vanaf een statief schiet - wat ik ook echt aanraadt bij portretfotografie.

Sam, 2019

2. "Hoe kleiner het oog in beeld, hoe minder 'erg' als die onscherp is"

Bij een full body portret maakt het wat minder uit als de ogen niet superscherp zijn. Het gaat immers letterlijk en figuurlijk om het totaalplaatje, uitzonderingen daargelaten. Als het model dan ook nog wegkijkt zoals in deze foto van Sam, dan is het nóg minder van belang. Dat wil niet zeggen dat je het niet hoeft te proberen, want hoe scherper de ogen, hoe beter.

Sam, 2019

3. "Hoe geavanceerder je apparatuur, hoe makkelijker het scherpstellen"

Hoe beter / nieuwer / geavanceerder je camera is, hoe makkelijker het is om ogen scherp te stellen. Je zult dan waarschijnlijk de mogelijkheid hebben van autofocus, en misschien zelfs de functie Eye-AF hebben. In de praktijk betekent dit ook een hoger prijskaartje ;)

Sony A7R serieSony A7R serie systeemcamera

Scherpstel manier 1 - Manual / Handmatig

Dit is in mijn ervaring de moeilijkste manier van scherpstellen, je moet namelijk vertrouwen op de werking van je eigen ogen. Het kan zijn dat je ogen achteruit zijn gegaan de afgelopen jaren, en je het gewoon niet meer zo goed ziet. Handmatig scherpstellen is iets wat onvermijdelijk is bij oude analoge camera's. Automatische focus bestond toen simpelweg nog niet.

Tegelijkertijd had (of heeft) onbedoelde onscherpte ook wel een bepaalde charme, zeker in combinatie met de bekende 'korrel' van film. Maar ook bij moderne, digitale camera's is handmatige focus een mogelijkheid. Op vrijwel alle lenzen zit een knopje waar je kunt kiezen uit AF of MF. Deze staan respectievelijk voor autofocus en manual focus.

AF/MF knop op lens

Scherpstel manier 2 - Autofocus met focus points

Als je een spiegelreflex hebt dan ken je vast wel de scherpstel vierkantjes die je ziet als je door je zoeker kijkt. Hoe moderner / nieuwer je camera, hoe meer van die vierkantjes je waarschijnlijk ziet.  Elk vierkantje duidt een zogenaamd autofocus punt aan. Dat betekent dat de camera op elk van die punten automatisch kan scherpstellen. Hier zie je een voorbeeld daarvan, met Buddha beelden in een tempel.

Je zou een van die vierkantjes kunnen gebruiken om precies over een oog te positioneren en scherp te stellen. Maar dat zou ook betekenen dat je compositie aangepast moet worden. Omdat dit in de praktijk betekent dat je hele beeld eigenlijk niet meer klopt, ben ik zelf niet echt een fan van deze methode.

Camera viewfinder met 9 autofocus punten
Bij systeemcamera's is het echter een ander verhaal, want daar heb je meestal (veel) meer van die autofocus points beschikbaar. Zo heeft de supergeavanceerde Sony Alpha 1 een duizelingwekkend aantal van maar liefst 759 (!!!) autofocus punten. Maar voor een prijs van € 7299 voor alleen de body, zit daar uiteraard ook Eye Autofocus op. Eye AF behandel ik iets verderop in deze blog.

Scherpstel manier 2 - Live view

Met een moderne, digitale spiegelreflex kun je ook nog scherpstellen door middel van de zogenaamde live view functie. Als je deze functie inschakelt, dan klapt de spiegel omhoog en heb je live, realtime beeld. Dit wordt bijvoorbeeld gebruikt als je een video opname wilt maken met je DSLR. Maar je kunt het dus ook gebruiken om foto's te maken.

Het voordeel is namelijk dat je met je pijltjestoetsen van je camera een scherpstelvlak over nagenoeg het héle beeldvlak kunt bewegen. En dus ook op iemands oog tijdens een fotoshoot. Bovendien kun je vaak ook nog inzoomen. Een nadeel is wel dat dit proces relatief traag gaat. Maar als je model goed stilstaat / zit en jij een statief gebruikt, werkt dit heel goed. Toen ik dit eenmaal ontdekte wilde ik niets anders meer! Ik heb het heel lang gebruikt met mijn Nikon D7000, tot ik overstapte naar een Fuji X-T3 systeemcamera.

Camera LV (live view) knop

Scherpstel manier 3 - Eye AF

Eye AF is een functie die moderne camera's hebben ingebouwd, waarbij de camera ogen van mensen kan volgen én daarop kan scherpstellen. Een superhandige feature die wat mij betreft onmisbaar is voor portretfotografen. Als ik het goed heb, was Sony het allereerste camera merk dat deze functie toevoegde aan hun systeemcamera's. Daarna volgden andere merken snel, zoals Nikon, Canon en Fujifilm. Zelf ben ik heel tevreden met mijn Fujifilm X-T3! De Eye autofocus is nauwkeruig genoeg voor me. Maar ik heb ooit een Sony A7 III gehuurd voor een fotoklus, en die (eye) autofocus is niet normaal zo nauwkeurig en snel. Hier zie je een demo video van Sony's Eye-AF van de A9.

Samenvatting

Zoals je hebt kunnen lezen zijn er verschillende manieren en methoden om de ogen scherp te krijgen. Waarschijnlijk bepaalt jouw camera welke mogelijkheden je hebt. En ook welke mogelijkheden je juist níet hebt, haha! Denk trouwens nou niet meteen dat je een nieuwe camera nodig hebt. Hoewel dat erg verleidelijk is, is het juist de kunst om te (leren) werken met de apparatuur die je op dit moment hebt. Niet alleen om geld te besparen voor jezelf, maar ook om ervaring op te doen met je huidige camera. Je zult merken dat sommige dingen misschien niet meteen willen lukken, maar geef dan niet op. Keep going, net zolang tot je een scherpstel manier onder de knie hebt. Als je dan nog steeds heel graag een overstap wilt maken naar een betere camera, en je hebt het geld....laat je dan vooral niet door mij tegenhouden ;) Tot slot nog een video over verschillende manieren van scherpstellen op de ogen, by yours truly ;)



Meer lezen?

Portretfotografie Tips voor Beginners - De Ultieme Gids

Over de schrijver
Met Portret Dojo wil ik jou graag helpen met het 'naar the next level tillen van jouw portretfotografie. Denk aan licht, instellingen, compositie en bijvoorbeeld ook het geven van aanwijzingen aan je model. Maar ook voor advies over camera's of lenzen kun je bij me terecht. Heb je een vraag, opmerking of wil je gewoon wat kwijt? Mail me dan op kevin@snapshotdojo.nl ;)---"To become a master, you should always be a student" - Ken Shamrock
Reactie plaatsen